kisilik-bozuklugu-rehberi-kisilik-bozuklugu-turleri-belirtileri-ve-tedavisi

KİŞİLİK BOZUKLUĞU REHBERİ: KİŞİLİK BOZUKLUĞU TÜRLERİ, BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

Kişilik bozuklukları nelerdir? Hangi kişilik bozukluğu nasıl anlaşılır, tedavisi nedir? Kişilik bozuklukları hakkında merak ettiğiniz her şey Psychologies’te!

Kişilik Nedir?

Kişilik, kişiyi diğer insanlardan farklı kılan düşünce, hissetme ve davranış şekli olarak tanımlanabilir. Deneyimler, biyolojik ve çevresel faktörler bireyin kişiliğinin şekillenmesine yardımcı olur.

Kişilik Bozuklukları Nedir?

İnsan kişiliği üzerine yapılan tanımlama ve sınıflandırmalar çok eski çağlara dayanıyor. 19. yüzyılda kişilik türleri üzerine birçok kuram ortaya atılmış, 20. yüzyılda da kişilik psikolojik açıdan ele alınmıştır.

Kişilik bozukluğunun hala net bir tanımı yapılamamaktadır. Kişilik bozukluğu tanısı koyabilmek için, bireyin toplum içindeki uyumuna, ilişkilerini sürdürebilirliğine ve düzenli iş tutabilmesine bakmak gerekir.

Kişilik bozukluklarında görülen ortak özellikler:

  • Yapılan yanlışlıkların tekrarlanması, ders alınmaması
  • Topluma aykırı davranışlar sergileme
  • Diğer insanlardan kaçınmak, ilişki kurmakta zorlanmak
  • Toplum içinde veya iş yaşamında şiddetli sıkıntıya yol açma
  • Genel olarak çevre ile çatışma

Kişilik Bozukluğu Türleri

Kişilik bozukluğu sınıflandırması üç ana kümeden oluşuyor:

  1. A kümesi: Paranoid, şizoid, şizotipal kişilik bozuklukları
  2. B kümesi: Antisosyal, borderline, histrionik, narsistlik kişilik bozuklukları
  3. C kümesi: Kaçıngan, bağımlı, obsesif kişilik bozuklukları

A Kümesi Kişilik Bozuklukları

Paranoid Kişilik Bozukluğu

Uzun zamandır devam eden güvensizlik ve şüphe sorunları, paranoid kişilik bozukluğuna sahip kişilerin ayırt edici özelliklerindendir. Kuşkucu, alıngan ve kuruntulu tavırlar sergilerler. Paranoid kişilerin eğilimi, az arkadaş veya arkadaşları olmaması yönündedir. Gurur, kıskançlık, alınganlık ve kinciliğe bağlı olarak yok yere tartışma çıkarabilirler.

Şizoid Kişilik Bozukluğu

Şizoid kişiler yakın ilişkiler kurmaktan ve topluma karışmaktan çekinirler. İçe dönüktürler ve duygularını belli edemedikleri için soğuk görünürler. Başkalarının iltifat veya eleştirilerini önemsemezler. Birçoğu yalnızlığı tercih eder.

Şizotipal Kişilik Bozuklukları

Şizotipal kişiler, ilişki kurmakta zorlanır ve büyüsel inançlara sahiptir. Alınganlık, kuşkuculuk ve üstüne alınma özellikleri görülür. Şizotipal kişilik bozukluğu olan kişilerde “şizofreni” özellikleri vardır ama şizofreni tanısının kriterlerini, tipik bir şekilde karşılamazlar.

B Kümesi Kişilik Bozuklukları

Antisosyal Kişilik Bozuklukları

Suç sayılabilecek davranışlar sergileyen, toplumsal kurallara aykırı davranış gösteren kişilerdir. Antisosyal kişiler bencil ve sorumsuzca davranırlar. Kavgacılık, sahtecilik, hırsızlık, alkol ve madde bağımlılığı, kumara düşkünlük, toplum içinde ve aile yaşamında sorumsuz davranışlar sergilerler.

Sınırda (Borderline) Kişilik Bozukluğu

Borderline kişilik bozukluğunda, kişinin kimlik duygusunda, ilişkilerinde ve duygularında dengesizlik vardır. Şiddet ve tehdit edici davranış patlamaları bu kişilik bozukluğunda sıkça görülür. Sınırda kişilik bozukluğu olan birçok kişide, narsisistik eğilim vardır.

Histrionik Kişilik Bozukluğu

Histrionik kişilik bozukluğunda dikkati üzerine çekme isteği ve çabaları, olayları büyütme ve dramatize etme, yalan öyküler anlatma eğilimi vardır. Gösterişli ve çekici olmaya çalışırlar; kimileri baştan çıkarıcı davranışlarda bulunabilir. Sevgi ve şefkat açlığı gösterirler.

Özsevici (Narsisistik) Kişilik Bozukluğu

Kendilerine hayranlık duyulması için derin bir ihtiyaçları vardır. Kendilerini aşırı derecede beğenen, sürekli ilgi ve onay bekleyen, herkesten üstün olduklarını düşünen kişilerdir. Eleştiriye dayanamazlar, sürekli övgü beklerler; görünüş ve davranışları bunu elde etmeye yöneliktir.

C Kümesi Kişilik Bozuklukları

Kaçıngan (Avoidant) Kişilik Bozukluğu

Toplum içinde olumsuz değerlendirilmekten korkan, utangaç, çekingen kişilerdir. Eleştirilere karşı aşırı hassastırlar. Genellikle yakın ilişki kurmaktan kaçınırlar; çirkin ve anlamsız göründüklerini düşünürler. Öz saygıları düşüktür ve kendilerini değersiz ve beceriksiz olarak tanımlarlar.

Bağımlı Kişilik Bozuklukları

Karar vermekte aşırı zorluk çeken kişilerdir. Bağımlı kişiler kendi başlarını idare edemeyeceklerini düşünürler; aile veya ilişkilerine ciddi derecede bağlıdırlar. Kendi adlarına karar alamazlar, sorumluluktan kaçınırlar.

Obsesif-Kompulsif (Anankastik) Kişilik Bozukluğu

Esneklikten uzak ve uyum gösteremeyen kişilerdir. Obsesif kişiler aşırı düzen, titizlik, kusursuz olma, kuralcılık, inatçılık ve bütün bunlarda aşırı katı bir tutum sergilerler.

Kaynak: Ruh Sağlığı Ve Bozuklukları – Prof. Dr. M. Orhan Öztürk (Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Ana Bilim Dalı Emekli Öğretim Üyesi), Prof. Dr. N. Aylin Uluşahin (Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Ana Bilim Dalı Emekli Öğretim Üyesi)

Sinema Ve Akıl Sağlığı – Danny Wedding, Ryan M. Niemiec 

 

 

Önceki Yazılar

DOĞAL YAŞAMI KORUYUN

Sonraki Yazılar

ALZHEİMER’DAN KORUNMANIN BEŞ YOLU