insan-her-kosulda

İnsan Her Koşulda

Gelişimsel psikoloji ve psikopatoloji uzmanı Prof. Dr. Ayşe Bilge Selçuk, ilk kitabı “İnsan Her Koşulda”ya dair sorularımızı yanıtladı.

İnsan biyolojik olarak büyüdüğü gibi psikolojik olarak da büyüyor. Sağlıklı bir psikolojik büyüme için en temel dayanak noktaları neler?

Psikolojik büyüme dediğimiz hadise uzun bir süreç. Bir yaşam boyu süren, en azından hakkıyla yaşanıyorsa sürmesi mümkün olan bir süreç. Ve belli ki ağrılı. Ağrıyı hafifleten ve dolayısıyla katlanılır kılan şey sevgidir. Sevginin kendini belli etme yolu şefkattir; özen, ilgi ve destektir. Bunu bilimsel verilerle söylüyorum. En stresli yaşam olayları sırasında bile, örneğin tehlikeli bir ameliyata gireceğinizi, içeride size ciddi bir fiziksel ceza verileceğini düşünerek beklediğinizde bile elinizi tutan birinin olması kaygınızı, stresinizi azaltıyor. İşte sevgi ve şefkat bu işe yarıyor. Büyümemizi sağlayan yaşama halinde kalmamızı mümkün kılıyor.

Gözlemlerinize göre Türkiye’de ebeveynler çocuk yetiştirirken neyi göz ardı etme eğilimindeler?

Vereceğim cevabı lütfen her okuyucu üstüne alınmasın. Bu gibi sorularda genellemeler yaparak konuşuruz. Ama bir genel eğilimden söz etmek mümkün. Bana göre, Türkiye’de anne-babalar akıllarındaki çocuğu yetiştirmek için yola çıkıyor, çocuğun ne veya nasıl olduğundan bağımsız olarak. Burada çoğu zaman ebeveynlerin aklı ve hayalindeki, sosyal, özgüvenli, gerektiği kadar atılgan ama akıllı uslu bir çocuk. Ama çocukta görülmek istenen özellikler elbette ebeveynlerin değerlerine göre değişiyor. Çok nadir olmakla birlikte, anne-babanın çocuğun toplum baskısı hissetmeyen, kendi olan bir çocuk yetiştirmeye önem verdiğini de görüyoruz. Ama bu durumda da aslında tablo çok farklı olmayabiliyor; anne-baba yine kendi aklındakini, kendi değerli bulduğunu teşvik ediyor aslında. Çocuk akıllı uslu da olsa, marjinal ve uyumsuz da olsa, anne-babanın kendi aklındaki, hayalindeki çocuğu ortaya çıkarma çabası içinde olduğuna sıkça şahit oluyoruz. Uzun lafın kısası, bizde anne-babaların sıklıkla göz ardı etme eğiliminde oldukları çocuğun kendisi. Bunu ebeveynlerin bir düşünmelerini rica edeceğim.

Çocuklarda hangi özelliklerin gelişmesini teşvik etmeyi öneriyorsunuz?

Anne-babalar çocuklarının kişilik özelliklerine öyle pek etki edemezler. Etkileyebilecekleri iki alan vardır; biri çocuğun becerileri, bir diğeri de çocuğun benlik özellikleri, yani özdeğer, özyeterlilik, özgüven, özsaygı gibi. İçedönük yapıda olan bir çocuğa annebaba sosyal ve dışadönük olması için baskı uygularsa, çocuk dışadönük olmaz, içedönük ve özdeğer, özyeterlilik, özgüven, özsaygı hisleri düşük bir çocuk olur. Sağlıklı psikolojik gelişimi tanımlayan bu benlik özellikleridir. Bir de geliştirilmesi gereken temel beceriler vardır; en önemlisi de muhakeme yapabilmedir. Muhakeme becerisinin altında yatan bir diğer beceri ise dil becerisi, yani kelime dağarcığı, ifade etme, anlama, farklı sözcüklerle düşünebilme. Yine bunlarla bağlantılı olan bir beceri de özdenetim becerisi. Başka bir deyişle, dürtülerini, duygularını uygun şekilde düzenleyebilme yetisi. Bunların gelişmesi ve çocukta desteklenmesi çok önemli.