cocugunuzu-okula-hazirlamak-icin-nelere-dikkat-etmelisiniz

ÇOCUĞUNUZU OKULA HAZIRLAMAK İÇİN NELERE DİKKAT ETMELİSİNİZ?

 

 


Eylül geldi geçti ve yaz tatili bitti. Yeni eğitim döneminde çocuğunuzu okula hazırlamak için ihtiyacınız olan altın kuralları Eğitim Danışmanı ve Pedagog Prof. Dr. Norma Razon anlatıyor.

Yazı: Prof. Dr. Norma Razon, Eğitim Danışmanı ve Pedagog

Eylül deyince akla okul gelir ve aileleri bir telaş sarar. Bu telaş, çocuklarının daha önce okula gidip gitmemeleri ve okula gitmişlerse, okulda sorun yaşayıp yaşamadıklarıyla ilgili olarak farklılık gösterir. Çocuğu daha önce okula gitmemiş olanlar: “Bizim çocuk evden nasıl kopacak, okulda bizsiz nasıl duracak, okulda ağlarsa biz nasıl dayanacağız?” Diyerek telaşlanırlar. Bilmezler ki kendileri çocuktan kopmaya hazırlarsa, kararlı ve sabırlı davranırlarsa, çocukları bir süre sonra okula alışacaktır. Çocuğu daha önce okula gitmiş ve sorun yaşamış olanlar: “Bizimki bu yıl yine başarısız olacak mı, öğretmenleri ile sıkıntı yaşayacak mı, arkadaşları tarafından dışlanacak mı?” Diye kaygılanırlar. Çocukları okulda başarılı ve mutlu olanlar, yeni bir ders yılına başlamanın tatlı heyecanını yaşarlar.

Eylülde okullar açılırken, öğrenciler de farklı duygular yaşarlar. Daha önce okul deneyimi olmayanlar, okulu, öğretmeni ve arkadaşları tanımadıklarından tedirgindirler. Öğretmelerin sevecen ve tecrübeli yaklaşımı, ailelerinin sakin ve tutarlı duruşu, bu çocukların tedirginliğini azaltacak, okula uyumlarını kolaylaştıracaktır. Okulu seven çocuklar, tatil bitiyor diye buruk ancak okul açılacağı için mutludurlar. Sevdikleri öğretmenlerle buluşma, okulda yeni deneyimler edinme, teneffüslerde eski arkadaşlarla oynama, serviste eğlenme hayali onları heyecanlandırır. Okulu sevmeyenler, okul açılacağı için mutsuzdurlar. Başarısız olma, öğretmenler tarafından beğenilmeme, arkadaş edinememe fikri onları kaygılandırır. Ders ve ödev stresi, öğretmenleri ve aileleri tarafından azarlanma korkusu onları huzursuz eder.

Duygu ve düşünceleri ne olursa olsun, okulların açılması, aileler için de, öğrenciler için de tatilin bitmesi, serbest zamanın kısıtlanması, zorunlulukların gelmesi, planlı ve programlı bir yaşama geçilmesi, görev ve sorumlulukların artması demektir.

Okul öncesi dönemdeki çocuk için okul: Eğlenerek öğrenme, oynayarak sosyalleşme alanıdır. Okullu olmak ise evden kopmak, bağımsızlaşmak, ihtiyaçlarını karşılamayı denemek, bilmediği yemekleri yemek, dinlenme saatinde oynamadan durmak, başka çocuklarla oyuncakları paylaşmak, sırasını beklemek, grup oyunlarına katılmak, yani kısaca kurallı yaşam demektir.

Öğrenci için okula gitmek; derslere vaktinde girmek, dersi sessiz izlemek, verilen görevleri yapmak, ders çalışmak, sınavlara girmek, özetle okulun, sınıfın ve öğretmenlerin kurallarına uymak anlamına gelir. Ayrıca, okul sonrası programlı ders çalışmak, ödev yapmak, televizyon, bilgisayar, elektronik oyun ve arkadaş görüşmeleri gibi eğlenceleri kısmak, sorumlulukları vaktinde yerine getirmek, görevlerini zamanında ve gerektiği gibi yapmayınca da kısıtlanma, azar ve cezaların geleceğini bilmek ve bunlara katlanmaktır.

Anne-babalar için çocuklarının okula gitmesi ise, öğretim yılı boyunca çocuklarının akademik programlarına uymak, onları okul dışı aktivitelere yetiştirmek, okulda öğrendiklerini izlemek, eksiklerini gidermek, başarılarını fark etmek, hobilerini ve arkadaşlıklarını desteklemek, belirlenmiş programa uymak için koşuşturmak demektir.

Okulun açılması bütün bu nedenlerden ötürü ailelerde ve çocuklarda heyecan, coşku, sevinç, üzüntü, endişe, kaygı, tedirginlik gibi duyguları harekete geçirir. Bu farklı duyguların yaşandığı eylül ayında, öğrencilerin okula uyumunu kolaylaştırmak için ailelere düşen pek çok görev var.

1. Tatil yerinden eve erken dönün
Bazı öğrenciler yaz tatillerini deniz kıyısında, yazlıkta, köyde, çiftlikte, bazıları yaz okulunda, tatil kampında geçirerek yazın keyfini çıkarırlar. Bazıları para kazanmak için çalışır, bazıları akademik bir sınava veya sportif bir yarışmaya hazırlanırlar. Okullar açılmadan iki hafta önce, tatil programını sonlandırın, evinize dönün, eve dönüşü okul açılmadan bir-iki gün önceye bırakmayın.

2. Yatma-kalkma saatlerini ayarlayın
Tatillerde çocuklar istedikleri saatte yatar ve kalkarlar; geç saatlere kadar gezer, film seyreder, oynarlar, sabahları da haliyle erken uyanamazlar. Okullar açılmadan iki hafta önce çocuklarınızı daha erken yatırıp daha erken kaldırın. Bu uygulamayı aniden başlatmayın; yatma ve kalkma saatlerini her gün 10 dakika erkene alın.
• Yatmadan 30 dakika önce saatin alarmını çaldırın, sabahları da kalkmaları gereken saatten 15-20 dakika önce müzik çalın, yatma-kalkma saatlerini belirleyin.
• Saati 10-15 dakika erken kurarak evde telaş yaşanmasını önleyin.
• Tatillerde çocuklar farklı bahanelerle istedikleri yerde yatar; televizyon karşısında, tabletle oynarken, anne-baba yatağında uyuyakalırlar. Okullar açılmadan iki hafta önce, onları yataklarında yatıp uyumaya ve uyanmaya alıştırın. Akşamları yatma saatinde, uykuya hazırlık, temizlik, akşam sohbetini kapsayan bir uyku ritüeli uygulayın.
• Uykuya itirazı azaltmak için, çocuğun odasına bir gece lambası, yatmadan önce okuyacağı birkaç kitap, dinleyeceği müzik koyun.

3. Yemek alışkanlığını oturtun
Tatilin düzensiz programından çıkın, abur cuburu azaltın, sağlıklı beslenmeye önem verin, yemeklerin öğünlerde ve belirlediğiniz yerde yenmesini sağlayın. Çocuğunuz yalnız yiyebiliyorsa, kendisine bu fırsatı verin. Karşılıklı yiyerek örnek olmaya özen gösterin.

4. Temizlik kurallarını uygulatın
• Sabah uyanınca, yemeklerden önce ve sonra, tuvalet sonrası, yatmadan önce, çocuklarınıza ellerini ve yüzlerini yıkatın, sabah-akşam dişlerini fırçalatın, sabah veya akşam duş ya da banyo yaptırın, hijyen kurallarını açıklayın, kendilerine örnek olun.
• Yaşına, becerilerine ve hazırlıklı oluş durumuna göre çocuğunuza tuvalet alışkanlığını kazandırın. Yaşı uygunsa, temizlenme kurallarını öğretin.

5. Kendi kendine soyunmayı ve giyinmeyi öğretin
• Çıkarabildiği giysiyi bırakın kendi çıkarsın, giyebildiğini bırakın kendi giysin. Tüm giysilerini yardımsız giyip çıkarmasını beklemeyin, adım adım ilerlemesine fırsat verin. Daha çabuk ve daha düzgün olsun diye müdahale etmeyin, yardım isterse kaçmayın.
• Çıkardığı kirlileri, kirli torbasına veya kirli sepetine attırın.
• Ertesi günkü giysilerini bir önceki akşamdan hazırlatın.

6. Günlük program hazırlayın
• Okullar açıldıktan sonra değişecek olsa da okullar açılmadan iki hafta önce, çocukla birlikte günlük program içeren bir çizelge hazırlayın. Kalkma, giyinme, yemek, eğlenme, yıkanma, yatma saatlerini gösteren bu çizelgeyi görünür bir yere asın, görevler tamamlandıkça çocuğunuza çizelgeyi işaretletin.
• Çocuğunuza plan program yapmayı, zamanını verimli kullanmayı, saat-kum saati-ajanda kullanmayı öğretin.

7. Eğlence türünü değiştirin
Yazın çocuklar geç saatlere kadar oynar, uzun saatler televizyon izler, cep telefonu, ipad, tablet, bilgisayar ile eğlenirler. Bu tür elektronik araç gereçlerle yapılan aktiviteleri okullar açılmadan iki hafta önce azaltın, hafta içinden hafta sonuna kaydırın ve sınırlayın.

8. Kış aktivitelerine başlayın
• Okulun açılmasına yakın kitap okuma, öykü anlatma, ansiklopedi karıştırma, yeni bilgiler edinme, günü konuşma, resim, boyama, yazı, bilmece, bulmaca, lego, inşa gibi masa başı faaliyetlerine zaman ayırın.
• Belli bir süre belli bir yerde oturma, başlanan oyunu bitirme, sıra bekleme, oyunda kaybetmeyi kabullenme, oyun kurallarına uyma alışkanlığını kazandırarak çocuklarınızı akranlarıyla oynamaya hazırlayın.

 

9. Yaz ödevlerini bitirtin
Okul yaz ödevi vermişse, ödev de bitmemişse, okulun açılmasına iki hafta kala, ödevleri baskı yapmadan, sorumluluk bilinci kazandırarak ve günlere bölerek bitirtin, bitmiş ödevleri kontrol edin ve ödevler hakkında konuşun.

10. Bilgi, beceri eksiği varsa, giderin
• Okuma, yazı, dikte, aritmetik tekrarlanmadığında kaybolabilir. Okul açılmadan önceki haftalarda eğlenceli hikâyeler okutun, komik cümleler yazdırın, aritmetiği günlük alışverişte kullandırın.
• El becerisi, el-göz koordinasyonu veya dikkati yetersizse, çocuğa sıkıcı olmayan hamur, çamur, kalem, boya, fırça, makas faaliyetleri, çizme-kopyalama alıştırmaları yaptırın.
• Bilgi eksiği varsa, çocuğa kısa süreli ve aralıklı tekrarlar yaptırın, birlikte eğlenerek öğrenin.

11. Özgürlüğünü destekleyin, bağımlılıktan kurtarın
Arkadaşlarıyla sosyalleşirken, parkta oynarken, havuza, denize girerken çocuğunuzu başıboş bırakmayın ama aşırı da korumayın, sürekli uyarmayın, oyun ve arkadaş seçmeyi, hakkını korumayı, hak yememeyi, paylaşmayı ve başkalarıyla oynamayı öğrensin. Kendisini ve bedenini, korkutmadan, yabancılardan korumayı öğretin. Gereksiz hizmet etmeyin, kendi işini kendisine yaptırarak onu bağımsız kılın, özgüvenini geliştirin.

12. Gideceği okulu tanıtın
Okula yeni başlayacak, okul değiştirmiş çocuğa okulunu tanıtın, önünden geçin, bahçesine girin, binaya girilebiliyorsa, okulu ve sınıfı gezin, okulu hakkında bilgi verin.

13. Okulu tanıma gününe mutlaka gidin
Okulun düzenlediği oryantasyon, tanışma gününe gitmeyi ihmal etmeyin. Öğretmen, öğrencilerle tanışma, okul ihtiyaçlarını öğrenme gününe çocukla beraber katılın.

14. Tanıştığı öğrencilerle buluşturun
Çocuğunuzu, okulda birlikte olacağı, yeni tanıştığı çocuklarla parkta, bahçede bir araya getirin, kaynaşmalarına fırsat verin.

15. Okul araç gereçlerini birlikte alın
Okulun istediği forma, çanta, kitap, defter, kalem gibi malzemeleri çocuğunuzla beraber alın. Araç gereçlerini seçmesine izin verin, çocuğun seçimlerinin belirlediğiniz miktarda ve fiyat aralığında olmasına, kalem ve silgisinin dikkat dağıtıcı olmamasına dikkat edin.

16. Okul hazırlıklarını birlikte yapın
Kitap ve defterlerini çocuğunuzla beraber kaplayın, etiketleyin, çantaya yerleştirin. Etiketlerini yapıştırmasına izin verin, adını yazabiliyorsa, etiketlere adını yazdırın.

17. Eksiklerini fark ettirin
Evdeki araç gereçlerini gözden geçirmesini, eksiklerini ve kullanabileceklerini belirlemesini çocuğunuzdan isteyin.

18. Okul araç gereçlerine evde, odada yer bulun
Evde, odasında okul malzemelerine yer bulun, bunların oyuncaklarla karışmaması için çocuğunuza raf ve kutu sağlayın. Bunları toplama, çantaya koyma, raflara yerleştirme, kutulara koyma görevini çocuğunuza verin.

19. Ertesi günün malzemelerini akşamdan hazırlatın
Okul açılmadan giysi ve eşyalarını akşamdan hazırlatın, bu alışkanlık okul açıldığında çantasını ve araç gereçlerini akşamdan hazırlama alışkanlığı edindirir. Haftalık programa uygun olarak ders malzemelerini, spor eşyalarını çantasına yerleştirmek onun sorumluluğu olsun, okul açılmadan önceki günlerde çocuğunuza evde verebileceğiniz küçük sorumluluklar onu okulun sorumluluklarına hazırlar.

20. Evde ders çalışacağı-ödev yapacağı bir oda veya köşe ayarlayın
Okullar açıldığında ders çalışacağı, ödev yapacağı köşeyi önceden belirleyin, o köşede televizyon, bilgisayar, dikkat dağıtan oyuncakların olmamasına özen gösterin.

21. Okul bütçesini birlikte yapın
Okul ihtiyaçlarını tamamladıktan sonra çocuğunuzla oturup istediği cep harçlığını birlikte tartışın ve belirleyin. Okullar açıldıktan sonra da çocuğunuzun harcamalarını denetleyin.

22. Eşyasını koruma ve sahiplenme alışkanlığını kazandırın
Daha okullar açılmadan parka, bahçeye götürdüğü oyuncaklarının geri geldiğinden emin olun. Okula götüreceği malzemenin sorumluluğu da ona ait olsun. Parka götürdüğü oyuncaklarını oradaki çocuklarla paylaşmayı ancak geri getirmeyi, başkasına ait olanı eve getirmemeyi öğretin. Daha sonra okul açıldığında, eve başkasının kalemini getirmemeyi, arkadaşına ödünç verdiği silgiyi geri almayı bilsin.

23. Okul sonrası aktiviteleri birlikte planlayın
Çocuğun okul sonrası saatlerde, okulda veya okul dışında yapmak istediği spor veya sanat faaliyetlerini okul açılmadan listeleyin, ona göre girişimlerde bulunun.

24. Okula gidip gelme konusunda bilgi verin
Çocukla onu okula kimin götüreceğini ve kimin alacağını konuşun, servisle gidip gelecekse açıklayın.
İlk günler okula götüren kişinin okulda beklemesi, çocuk okula güven duyana kadar okuldan ayrılmaması uygundur. Çocuk kimden kolay kopuyorsa, o kişinin okula götürmesi daha doğru olur. Okuldan alan kişinin de gecikmemesi çok önemlidir.

25. Okul hakkında konuşun
Okullar açılmadan çocuğa neden okula gidildiğini, okulun yararlarını, kendi okulunun özelliklerini anlatın. Kendi okul anılarınızı eğlenceli bir şekilde paylaşın. Bir önceki yıl okulda yaptığı eğlenceli faaliyetleri, sevdiği arkadaşlarla oynadığı keyifli oyunları hatırlatın. Her okulun kendi kuralları, her öğretmenin kendi ilkeleri olduğunu anlatın.

26. Okul korkusu yaratmayın, okul konusunda heveslendirin
“Evde söz dinlemiyorsun ama okul seni adam edecek”, “Okulda söz dinlemeyene, ödev yapmayana ceza var” gibi ifadelerle çocuğu korkutmayın, okuldan soğutmayın.
Çocuğu öğrenmeye heveslendirin. Okulda yeni bilgiler edinmek, deney yapmak, araştırmak, öğrendiklerini paylaşmak gibi faaliyetler zamanla ona keyif verecektir, yeter ki özelliklerine uygun bir okulda olsun.

27. Okul konusunda rüşvete başvurmayın
“Programa uyarsan, ödevlerini yalnız yaparsan, öğretmen senden memnun olursa, arkadaşlarınla iyi geçinirsen, her hafta sana hediye alacağım” gibi ifadelerden kaçının.

28. Okul konusunda tehdit etmeyin
“Bu yıl okuldan şikâyet gelirse, düşük not alırsan, sınıfta söz dinlemezsen, teneffüslerde kavga edersen, hafta sonları seni baskete, tiyatroya yollamam” diyerek tehdit etmeyin.

29. Okulla ilgili pozitif bir dil kullanın
Her alanda olduğu gibi, okulla ilgili önerilerde bulunurken de olumlu bir dil kullanın. “Derste yanındakiyle konuşma, öğretmenin dediklerini kaçırma, öğretmeni kızdırma” yerine “Dersi iyi dinlediğinde kim bilir neler öğreneceksin. Sınıfta öğretmenini iyi dinlersen, eve daha az işin kalacak. Teneffüslerde arkadaşlarınla oyna, eğlen, sınıfta da derse odaklan. Öğretmeninin nelerden hoşlanmadığını fark et, okul dönüşü konuşalım. Hem okulda öğrendiklerini benimle paylaşırsan sevinirim” deyin.

30. Çocukla empati kurun
“Tatil bitti diye üzüldüğünü görüyorum”, “Koca yaz tatilinden sonra okula gitmek seni düşündürüyor, haklısın”, “Çok heyecanlısın, seni anlıyorum” demek, çocuğa anlaşıldığını hissettirir, güven verir.

31. Çocuğa güvendiğinizi, onu olduğu gibi kayıtsız şartsız sevdiğinizi hissettirin
“Bu yıl kötü notlar istemiyorum, kötü not almak sana yakışmaz, bizim ailede herkes çalışkan, güzel bir karne getirmeni bekliyorum” demek yerine, “Güzel bir yaz geçirdik, eminim okulda elinden gelini yapacaksın. Anlamadığın bir konu olabilir; öğretmenine, bize sorabilirsin, açıklarız, hepimiz zaman zaman zorlanır, yardım isteriz” demek, çocuğa güven verir. Çocuğa, “Biliyorsun notların yüksek de olsa, düşük de olsa, biz seni seviyoruz, her zaman seveceğiz; bizim için önemli olan not değil, senin öğrenmen, öğrenmek için çalışman ve çaba harcaman” demek onu rahatlatır.

32. Çocuğun başarısını kıyaslamayın
Çocuğunuzu, başarılı, çalışkan, uslu, uyumlu olan kardeşleri veya sınıf arkadaşlarıyla kıyaslamayın. Kıyaslanmak, ailenin örnek gösterdiği modele benzeyememek, çocuğun motivasyonunu yıkar, özgüvenini sarsar.

33. Hoşgörülü ve destekçi davranın, ancak sınırsız olmayın
Çocuğunuz okula, sınıfa, öğretmene uyumda zorlanabilir, akademik başarısızlık veya akranlarıyla geçimsizlik yaşayabilir, ona karşı anlayışlı olun, zorluğunun nedenini keşfetmeye çalışın, ona yardıma hazır olduğunuzu belirtin ama çözebileceği bir sorunu onun adına çözmeyin. Sorunu kendi kendine çözmesi için destekleyin, ancak okul ve ev kurallarını delmesine, okulda ve evde saygısız davranmasına, uyarıları dikkate almadan hareket etmesine izin vermeyin. Hoşgörülü olmak, çocuğu başıboş bırakmak değildir.

34. Günü paylaşmayı bir alışkanlık haline getirin
Her akşam sofrada veya ailenin bir arada bulunduğu bir saatte, ailece gündüz işte-okulda-evde yapılanları konuşun, günün keyifli ve üzücü olaylarını paylaşın. Okul açılmadan yapılan bu uygulama, okul açıldıktan sonra günlük olayların paylaşılmasını kolaylaştırır. Bu paylaşımın sohbet şeklinde olmasına, sorgulama şeklinde olmamasına dikkat edin. Sorgulandığını hisseden çocuk kendini kapatır, duygu ve düşüncelerini paylaşmaz. Çocuğunuzun okul yaşamını, öğretmen ve sınıf velileriyle kuracağınız diyalogla takip edin.