cekingen-kisilik-bozuklugu

KAÇINGAN (AVOIDANT) KİŞİLİK BOZUKLUĞU NEDİR? BELİRTİLERİ VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ NELERDİR?

 

 

Kaçıngan (Avoidant) kişilik bozukluğu nedir, belirtileri nelerdir, tedavisi nasıl olur? Kaçıngan (Avoidant) kişilik bozukluğu hakkında merak ettiğiniz her şey Psychologies’te!

Kaçıngan (Avoidant) Kişilik Bozukluğu

1969 yılında Theodore Millon tarafından tanımlanan avoidant kişilik bozukluğu, dilimize kaçıngan ya da kaçınmacı kişilik bozukluğu olarak geçmiştir. Herkeste utangaçlık ya da sosyal ortamda çekingenlik hissi var olabilir. Sosyal fobi sahibi kişiler daha çok sosyal ortamlarda bu sorunu yaşarken, avoidant kişilik bozukluğuna sahip olanlar yaşamlarının her alanında aynı tepkileri verirler.

Kaçıngan (Avoidant) Kişilik Bozukluğu Nedir?

Birçok insan çekingenlikle mücadele içindedir, ancak nüfusun küçük bir kısmı bu durumu sosyalleşmelerine engel olacak kadar yoğun bir şekilde yaşar. Çekingen kişilik bozukluğu olan insanlar, herkesin önünde uygunsuz ve değersiz görünmekten ciddi bir şekilde korkarlar.

Kaçıngan kişilik bozukluğu olan kişiler utangaç, çekingen, başkaları tarafından olumsuz değerlendirilmekten ciddi bir şekilde korkan, kendilerini fazla gözlemleyen kişilerdir. Toplum içinde çirkin, anlamsız görünmekten, yanlış bir şey yapmaktan korkarlar. Yüzleri kızarır, elleri titrer ve bu durumun fark edileceğini düşünerek ciddi bir endişe yaşarlar. Kendilerine karşı yapılan eleştirilere aşırı derecede hassasiyet gösterirler, yaşamlarını reddedilme ve onaylanmama korkusuyla şekillendirirler. İstemedikleri halde yakın ilişkiler kurmaktan kaçınırlar. Dünyayı güvensiz ve tehditkâr bir yer olarak görürler. Öz saygıları düşüktür; kendilerini değersiz, beceriksiz ve yeteneksiz kişiler olarak tanımlarlar.

Çekingen kişilik bozukluğunda yaşanılan aşırı utangaçlık ve reddedilme korkusu kişilerin sosyal ve profesyonel yaşamlarını ciddi derece etkiler. Eleştirilmekten koktukları için iş faaliyetlerinden kaçınabilir veya iş tekliflerini reddedebilirler.

Çekingen kişilik bozukluğu olan kişiler yaşamlarında eksik olan yakın ilişkilere aslında özlem duyarlar. Forrester’ı Bulmak (Finding Forrester, 2000) filminde Sean Connery’nin canlandırdığı William Forrester karakteri, çekingen kişilik bozukluğu için muhteşem bir örnek olabilir. Emekli bir profesör ve yazar olan William evinden çıkamayan bir karakterdir. William, 50 yıl önce ödül kazanmış bir kitap yazmıştır, anacak reddedilme korkusu nedeniyle başka bir kitabı basılmamıştır. Diğer insanlardan kaçınır ve kendi hayatı dışında hiç kimseyle ilgilenmez. Çekingen kişilik bozukluğu olan bireyler reddedilme duygusunu o kadar derin yaşarlar ki, başkalarıyla bağlantı kurmak yerine, yalnızlığı tercih ederler.

Kaçıngan (Avoidant) Kişilik Bozukluğu Nedenleri

Çekingen kişilik bozukluğunun nedenleri hala net olarak açıklanamasa da, genetik ve çevresel faktörlerin etkili olabileceği söyleniyor.

Bazı araştırmacılar kişinin yetiştirilme şekli ile alakalı olduğunu iddia etmektedir. Örneğin ailesi, kardeşleri ya da arkadaşları tarafından sürekli eleştirilmek ve reddedilmek kişinin kendisini değersiz olduğunu düşünmeye itmiş ve herkesin aynı şekilde davranacağını düşünmesini sağlamış olabilir. Fazla korumacı tavır da bu savunma mekanizmasını tetikleyebilir. Genetik ya da hormonal bir etkinin sonucunda olup olmadığı tartışmalıdır. Çünkü stresle mücadele becerilerini yine çevremizden ediniriz. Fakat kaygıdan dolayı kasların gelişimi de engellenebilir. Ayrıca bu kimselerin çocuklarının da aynı kişilik bozukluğuna sahip olma konusunda daha yatkın olduğu unutulmamalıdır.

Kaçıngan Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

  • Dünyayı düşmanca, soğuk ve aşağılayıcı bir yer olarak görürler.
  • Sevildiğinden emin olmadıkça insanlarla ilişkiye girmek istemedikleri gibi sevildiğine de bir türlü emin olamazlar.
  • Kendilerini yetersiz, küçük ve diğerlerinden aşağıda görür ve başkalarının fikirlerine aşırı derecede önem verirler. Kritize edilmeye karşı aşırı derecede hassas olurlar ve sosyal ortamlarda bulunmaktan korkarlar.
  • Yeni etkinliklere katılmaktan ket vururlar.
  • Eleştirileceği ve dışlanacağı korkusu peşlerini bırakmaz.
  • Alay konusu olacağı korkusuyla yakın ilişki kurmaktan uzak dururlar.
  • Ancak yargılanmayacaklarına inandıkları takdirde başkaları ile iletişim kurabilirler.
  • Sosyal etkileşimlerden kaçınan, toplumdan soyutlanmış, yalnız ve mutsuzdurlar.
  • Empati yetenekleri gelişmiştir.
  • Genellikle yalnızdırlar; sosyal çevreleri veya yakın bir arkadaşları yoktur.  
  • Yeni şeyler denemeye kapalıdırlar.

Kaçıngan kişilik bozukluğu semptomları çocuklarda veya ergenlerde görülebilir, ancak çocukluk çağında kişilik bozukluğu tanısı konamaz. Çünkü utangaçlık, yabancılardan korkma, sosyalleşememe veya eleştirilere çok çabuk alınma çocuk ve ergen gelişiminin normal bir parçası olarak görülür.

Kaçıngan Kişilik Bozukluğu Tedavisi Nasıl Olur?

Psikoterapi, özellikle de bilişsel davranışçı terapi çekingen kişilik bozukluğu için yardımcı olabilir. Zaman zaman bu hastalar psikoloğa ya da psikiyatriste başvurarak terapiye kendi başlarına başvurabilirler, fakat bu durumlarda korkuları öylesine yüksek boyuttadır ki terapi sırasında en ufak bir zorluk ile karşılaştıklarında geri çekilmeye kalkabilirler. Grup terapisinden korkarlar. Psikoterapi, ilaç kullanımına nazaran daha çok önerilir.

Unutmayın ilişki kurmakta zorlanmak, ilişkilerin uzun sürmemesi mutsuz eden ve tedavi edilmesi gereken bir süreçtir. Kişinin yalnızca kendisi mutsuz olmaz, ilişkiden kaçındıkları kimseleri de, sevilmediğini hissetme duygusuna itebilirler.

Kaynak: Ruh Sağlığı Ve Bozuklukları – Prof. Dr. M. Orhan Öztürk (Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Ana Bilim Dalı Emekli Öğretim Üyesi), Prof. Dr. N. Aylin Uluşahin (Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Ana Bilim Dalı Emekli Öğretim Üyesi)

Sinema Ve Akıl Sağlığı – Danny Wedding, Ryan M. Niemiec